W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z serwisu lublin.eu oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień Twojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w Polityce prywatności.Zamknij

Drukuj stronę do PDF Powszechny Dom Towarowy (1959-1964)

architektura inż. arch. Tadeusz Witkowski, Miastoprojekt Lublin
konstrukcja inż. Marian Jankowski
inst. sanitarna inż. Janusz Kwiatkowski
inst. elektryczna inż. Jan Dwornicki
wnętrza i meble arch. Jerzy Świdliński
realizacja Lubelskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego
wystawiennictwo art. malarz Bogdan Bogdanowicz
kierownik budowy bud. Henryk Sady
insperktor nadzoru inż. Kazimierz Zdybicki

Lokalizacja, sytuacja i koncepcja urbanistyczna

Powszechny Dom Towarowy w Lublinie zlokalizowany jest przy zbiegu ulic: Krakowskie Przedmieście i Juliusza Osterwy, w najbardziej ożywionej części Lublina. Dzielnica ta ma charakter zabytkowy w którym dominują następujące obiekty: na zamknięciu ul. Osterwy fundacja Jagiełłowa - kościół M.B. Zwycięskiej i przy rogu Krak. Przedmieścia kościół OO. Kapucynów z końca XVIII wieku. Ocalała pierzeja wschodnia ul. Osterwy posiada zabudowę mieszkaniową z drugiej połowy XIX wieku a przy rogu ul. Osterwy i Narutowicza znajduje się Teatr Miejski z drugiej połowy XIX wieku. Gabaryty tej części miasta są wyrównane.

Stosunkowo duży program nowoczesnej usługi (30 000 m3) musiał być zlokalizowany przy wąskiej ulicy na niezbyt dużej działce po wypalonym w czasie działań wojennych Hotelu Victoria, w którego piwnicach Niemcy urządzili skład amunicji. Koncepcja urbanistyczno-architektoniczna na związaniu głównego gabarytu projektowanego PDT z gabarytami sąsiadów, poszerzenia chodnika wzdłuż wystaw i wejść do PDT oraz uzyskania nowoczesnego wyrazu plastycznego wyrażającego funkcję. Charakterystyczna linia zabudowy gmachu podkreśla ekspozycje budynku zarówno w widoku od strony kościoła Wizytek jak i od strony Krakowskiego Przedmieścia. Dla uzyskania szerokiego chodnika przy wystawach od strony ulicy Osterwy dom został „podcięty” w parterze a sale sprzedaży I i II piętra „nadwieszone” na konstrukcji wspornikowej. Daje to specyficzny efekt i zmniejsza dostęp słońca bezpośrednio na wystawy. W III kondygnacji wystającej ponad gabaryt otoczenia i cofniętej do linii wystaw umieszczono administrację.

Odchylenie budynku od krawężnika ulicy Osterwy pozwala na rozładowanie drugiego wejścia do PDT i lepsza ekspozycję Filharmonii Lubelskiej projektowanej przy Teatrze Miejskim.

Układ funkcjonalny budynku

Budynek posiada trzy sale sprzedaży: parter, I i II piętro o łącznej powierzchni sprzedaży 3080 m2, dostępne z dwóch klatek schodowych. Jedna, przy wejściu głównym od strony Krakowskiego Przedmieścia, mająca po przeciwległej stronie dwa dźwigi osobowe. Druga w przeciwległym końcu budynku przy wejściu od ulicy Osterwy posiada w sąsiedztwie dźwig towarowy w wyładowni, korespondujący ze wszystkimi magazynami i poziomami sprzedaży. 50 metrowa odległość wygodnych szerokich klatek schodowych zapewnia bezpieczny i swobodny przepływ kupujących. Poza tym umieszczenie klatek schodowych pozwala na wyłączenie ze sprzedaży sali na dowolnym piętrze bez konieczności zamykania całego domu towarowego.

Układ rzutu zbudowany jest na siatce słupów 7x8 m, co pozwala na wielką giętkość użytkowania przy różnych formach sprzedaży i daje poczucie wielkiej przestrzeni oraz jasnej orientacji. Głęboki trakt (21 m) przy dwustronnym bogatym oświetleniu dziennym zapewnia dostateczne naświetlenie całej sali sprzedaży. Wszelkie usługi zgrupowane są przy klatce schodowej od ulicy Osterwy, która równocześnie prowadzi do pomieszczeń biurowo-administracyjnych na III piętrze. Istnieje łatwe wyłączenie wszystkich sal sprzedaży od ruchu administracji w wypadku różnych godzin pracy. Zaplecze magazynowe o łącznej powierzchni 1595 m2 mieści się w dwupoziomowych piwnicach i na III piętrze.

Na każdym poziomie handlowym znajduje się rozładownia towaru przyległa bezpośrednio do sali sprzedaży, posiadająca dźwig towarowy o nośności 1000 kg. Dostawa masy towarowej odbywa się wjazdem od ulicy Osterwy przez umieszczona od strony dziedzińca rozładownię. Powszechny Dom Towarowy prowadzi uniwersalne branże zaopatrzenia ludności z wyjątkiem artykułów żywnościowych.

Konstrukcja

Budynek usytuowano na miejscu wypalonych w czasie wojny budynków na terenie mocno zdewastowanym i mimo, że lessowy grunt w tym rejonie pozornie nie nastręczał trudności fundamentowania, natrafiono na wiele uciążliwych niespodzianek. Budynek wykonano w konstrukcji mieszanej szkieletowej żelbetowej mokrej i częściowo murowanej. Wypełnienie górnego pietra dziurawka ceramiczną. Dachy z kontrolnym poddaszem, a częściowo stropodachy wentylowane. Pokrycie podwójną papą na lepiku i prefabrykowanych płytkach żelbetowych.

Instalacje

  1. centralne ogrzewanie wodne z obiegiem pompowym z własnej kotłowni z kotłami EK-4. Wentylacja mechaniczna z nawiewem i wywiewem nawilżaniem i odkurzaniem powietrza w salach sprzedaży
  2. przygotowanie ciepłej wody do sanitariów
  3. instalacja wodno-kanalizacyjna z podłączeniem do sieci miejskiej i przepompownią z sanitariów palacza przy kotłowni. Deszczówki skanalizowane do burzowca
  4. instalacja elektryczna siły i światła. Oświetlenie jarzeniowe z rastrami plastikowymi, ukryte w podwójnych sufitach łącznie z przewodami wentylacyjnymi. Czujniki przeciwpożarowe. Awaryjne światła bezpieczeństwa zasilane z akumulatorni.

Dla podkreślenia ekspozycji towarowej częściowo doświetlenie lampami żarowymi. Instalacja telefoniczna, instalacja alarmowa, radiowa i dzwonkowa niskiego napięcia. Stacje trafo w niskim parterze w sąsiedztwie kotłowni. Bunkier opałowy w starych piwnicach dostosowanych do dzisiejszych potrzeb PDT.

Wnętrza i wyposażenie

Wobec dużych płaszczyzn otworów okiennych ściany prawie „nie istnieją”. Sufity rastrowe w obramieniach z płytek „ alpeks” oraz duże płaszczyzny rastrów z oświetleniem jarzeniowym dają równomierne oświetlenie całego wnętrza nawet w najbardziej pochmurne dni czy w porze nocnej. Podłogi w salach sprzedaży z ciemnobrązowego iryska terrakotowego z przerwami. Żelbetowe schody obłożone terrazytem z zabezpieczeniami od wycierania zapuszczonymi odcinkami rur stalowych. W słupy żelbetowe okrągłe okryte drobno sfalowana blachą aluminiową. Płaszczyzny okien stalowych podwójnie szkolnych szkłem 6-militetrowym. Szyby wystaw w parterze zwierciadlane 15 mm grubości. Urządzenie wnętrza wg indywidualnych projektów z okresu przejścia ze sprzedaży tradycyjnej do preselekcji wykonane w drzewie szkle i metalu. Słup parteru przy oknach wystawowych obłożone granitem polerowanym szarym, dolnośląskim. Parapety pod wystawami – marmur Sławniowice, polerowany. Górne partie elewacji i płaszczyzn ścian – szlachetna wyprawa cyklinowana. Architekturę podkreśla neon biały na podniebieniu wielkiego wspornika I piętra i znaki firmowe PDT przy dwóch wejściach w bogatym neonie niebiesko-białym, ze stopniowym automatycznym jarzeniem w różnym nasileniu. (Tadeusz Witkowski, Powszechny Dom Towarowy w Lublinie. Architektura 1965 nr 10 s. 406-408)

W 1982 roku planowano rozbudowę Domu Towarowego. Zwrócono sie wówczas do 72 letniego Witkowskiego o wykonanie opinii z konsultacji projektu rozbudowy Domu. Plany nie zostały zrealizowane.

Autor  - Halina Danczowska

Literatura - Danczowska H., Architekt T. Witkowski. Kalendarium życia i twórczości 1904–1986, Lublin 2009.

Zdjęcia: J. Dudzik, H. Mącik oraz  udostępnione ze zbiorów Tadeusza Witkowskiego przez p. Halinę Danczowską.

Warning: mkdir(): No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 358 Warning: chmod(): No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 359 Warning: fopen(gfx/_logs/error_01_d41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e.xml): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 380 Warning: mkdir(): No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 358 Warning: chmod(): No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 359 Warning: fopen(gfx/_logs/error_01_d41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e.xml): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/edito/lib/EditoError.php on line 380